Ochrona środowiska

Ochrona środowiska to jeden z tych tematów, które bezpośrednio wpływają na codzienne życie mieszkańców. Dotyczy jakości powietrza, zieleni, wody, odpadów, hałasu, smogu, dzikich wysypisk, wycinki drzew, gospodarki wodami opadowymi, terenów zielonych, rzek, rowów, lasów, ogrzewania domów, kontroli spalania odpadów, edukacji ekologicznej i lokalnych programów wsparcia.

W praktyce ochrona środowiska nie jest zadaniem jednej instytucji. Swoje role mają gmina, powiat, województwo, administracja rządowa, inspekcja ochrony środowiska, Wody Polskie, nadleśnictwa, zarządcy dróg, właściciele nieruchomości, przedsiębiorcy i sami mieszkańcy.

Dla mieszkańca najważniejsze jest zrozumienie, że wiele spraw środowiskowych zaczyna się na poziomie gminy, ale nie każda sprawa należy wyłącznie do gminy. Czasem właściwy będzie powiat, województwo, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska, policja, straż miejska lub gminna, zarządca drogi, właściciel terenu albo inna instytucja.

Ustawa o samorządzie gminnym wskazuje, że do zadań własnych gminy należą m.in. sprawy ochrony środowiska i przyrody, gospodarki wodnej, zieleni gminnej, zadrzewień, utrzymania czystości i porządku oraz gospodarki odpadami komunalnymi. (ISAP Sejm)

Dlaczego ochrona środowiska jest ważna lokalnie?

Ochrona środowiska często kojarzy się z wielkimi tematami: klimatem, przemysłem, energetyką albo polityką państwa. Ale dla mieszkańców bardzo ważne są sprawy najbliższe:

czym oddychamy zimą,

czy w okolicy są drzewa i tereny zielone,

czy rowy i kanalizacja deszczowa działają po ulewach,

czy ktoś nie spala śmieci w piecu,

czy w lesie nie powstaje dzikie wysypisko,

czy przy drodze nie zalegają odpady,

czy w miejscowości jest hałas, pył albo uciążliwy zapach,

czy rzeka, staw albo rów nie są zanieczyszczane,

czy można korzystać z czystej i bezpiecznej przestrzeni publicznej.

Dlatego ochrona środowiska nie jest tylko tematem dla ekologów. To kwestia zdrowia, bezpieczeństwa, jakości życia, wartości nieruchomości i wyglądu miejscowości.

Rola gminy w ochronie środowiska

Gmina jest najbliżej mieszkańców, dlatego jej rola w ochronie środowiska jest bardzo praktyczna.

Gmina może zajmować się m.in.:

gospodarką odpadami komunalnymi,

utrzymaniem czystości i porządku,

zielenią gminną i zadrzewieniami,

edukacją ekologiczną,

programami ochrony powietrza realizowanymi lokalnie,

kontrolą przestrzegania przepisów w zakresie należącym do gminy,

informowaniem mieszkańców o zasadach ogrzewania, segregacji, dotacjach i obowiązkach,

przyjmowaniem zgłoszeń dotyczących dzikich wysypisk, spalania odpadów, uciążliwości albo zanieczyszczeń,

wspieraniem wymiany źródeł ciepła, jeśli prowadzi programy lub punkt informacyjny,

gospodarką wodami opadowymi w zakresie swojej infrastruktury,

ochroną terenów zielonych i przestrzeni wspólnych.

Rządowy portal edukacji ekologicznej wskazuje, że gmina może m.in. prowadzić kontrole przestrzegania przepisów ochrony środowiska w zakresie swojej właściwości, udostępniać informacje o środowisku, wdrażać działania wynikające z prawa krajowego i unijnego oraz prowadzić lokalne działania prośrodowiskowe. (Gov.pl)

Ochrona środowiska to nie tylko odpady

Najbardziej widocznym tematem środowiskowym są śmieci, ale ochrona środowiska jest dużo szersza.

Obejmuje m.in.:

powietrze,

wodę,

glebę,

zieleń,

hałas,

krajobraz,

odpady,

energię,

gospodarkę wodami opadowymi,

ochronę przyrody,

edukację ekologiczną,

kontrolę zanieczyszczeń,

przeciwdziałanie zmianom klimatu i ich skutkom.

W praktyce wiele tych spraw się łączy. Przykładowo: wycinka drzew wpływa na temperaturę i retencję wody, zła gospodarka odpadami prowadzi do dzikich wysypisk, a spalanie odpadów w piecach pogarsza jakość powietrza.

Jakość powietrza i smog

Jakość powietrza jest jednym z najważniejszych tematów środowiskowych w Polsce.

W wielu miejscowościach największy problem pojawia się zimą, gdy mieszkańcy ogrzewają domy starymi piecami, niskiej jakości paliwem albo — w najgorszych przypadkach — spalają odpady. Smog wpływa na zdrowie dzieci, seniorów, osób chorych, osób z chorobami układu oddechowego i krążenia, ale w praktyce dotyczy wszystkich mieszkańców.

W sprawach jakości powietrza znaczenie mają różne poziomy działania:

sejmik województwa może uchwalać przepisy antysmogowe,

województwo przyjmuje programy ochrony powietrza,

gmina realizuje część działań lokalnych,

mieszkańcy mają obowiązek przestrzegać przepisów dotyczących ogrzewania,

kontrole mogą prowadzić uprawnione organy,

programy dotacyjne mogą wspierać wymianę źródeł ciepła.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska wyjaśnia, że sejmik województwa może w drodze uchwały antysmogowej wprowadzać ograniczenia lub zakazy dotyczące eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw, aby zapobiegać negatywnemu oddziaływaniu na zdrowie ludzi lub środowisko. (bip.mos.gov.pl)

Uchwały antysmogowe

Uchwała antysmogowa to akt przyjmowany na poziomie województwa, ale jej skutki odczuwają mieszkańcy konkretnych gmin.

Może określać m.in.:

jakich pieców nie wolno używać,

jakie paliwa są zakazane,

jakie wymagania muszą spełniać urządzenia grzewcze,

do kiedy trzeba wymienić stare źródło ciepła,

jakie ograniczenia obowiązują na terenie województwa lub jego części.

Dla mieszkańca oznacza to, że zasady ogrzewania domu nie zawsze wynikają z uchwały rady gminy. Często są określane na poziomie województwa.

Gmina może jednak informować mieszkańców, prowadzić kontrole w swoim zakresie, przyjmować zgłoszenia, pomagać przy programach dotacyjnych i przypominać o terminach wynikających z uchwały antysmogowej.

Programy ochrony powietrza

Programy ochrony powietrza to dokumenty dotyczące działań naprawczych tam, gdzie występują przekroczenia norm jakości powietrza.

Na poziomie województw przyjmowane są programy ochrony powietrza oraz plany działań krótkoterminowych. Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi informacje dotyczące programów ochrony powietrza, sprawozdawczości z ich realizacji oraz uchwał antysmogowych jako działań administracji samorządowej. (Gov.pl)

Dla mieszkańca brzmi to technicznie, ale w praktyce może oznaczać:

kontrole źródeł ciepła,

wymianę starych pieców,

ograniczenia dotyczące paliw,

działania edukacyjne,

informowanie o złej jakości powietrza,

programy dotacyjne,

obowiązki sprawozdawcze gmin,

działania w dniach szczególnie złej jakości powietrza.

CEEB, czyli ewidencja źródeł ciepła

CEEB to Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków. W praktyce chodzi o zgłoszenie, jakie źródła ciepła są używane w budynku lub lokalu.

W deklaracji podaje się m.in. dane budynku, rodzaj i liczbę źródeł ciepła, a w przypadku kotłów na paliwo stałe także klasę kotła i rodzaj używanego paliwa. (Gov.pl)

Dla mieszkańca CEEB ma znaczenie m.in. przy:

kontrolach źródeł ciepła,

programach wymiany pieców,

analizie problemów z jakością powietrza,

planowaniu działań antysmogowych,

ustalaniu, jak ogrzewane są budynki na terenie gminy.

To przykład sytuacji, w której obowiązek mieszkańca łączy się z polityką środowiskową gminy i państwa.

Program „Czyste Powietrze” i rola gmin

Wymiana źródeł ciepła i termomodernizacja budynków to jedne z najważniejszych działań wpływających na jakość powietrza.

Program „Czyste Powietrze” jest programem ogólnokrajowym, ale wiele gmin prowadzi punkty konsultacyjno-informacyjne, które pomagają mieszkańcom w uzyskaniu informacji i złożeniu wniosku. Oficjalna strona programu umożliwia sprawdzenie, czy dana gmina podpisała porozumienie z WFOŚiGW i pełni rolę punktu konsultacyjno-informacyjnego. (Czyste Powietrze)

Dla mieszkańca oznacza to, że urząd gminy może być pierwszym miejscem, gdzie można zapytać o:

wymianę kopciucha,

dotację do źródła ciepła,

ocieplenie domu,

wymianę okien,

audyt energetyczny,

warunki programu,

pomoc w wypełnieniu wniosku,

rozliczenie inwestycji.

Nie każda gmina prowadzi taki punkt, więc warto sprawdzić lokalne informacje.

Zieleń gminna i drzewa

Zieleń jest bardzo ważnym elementem środowiska lokalnego.

Drzewa, parki, skwery, zieleńce, aleje, pobocza, place zabaw, tereny rekreacyjne i zadrzewienia wpływają na temperaturę, jakość powietrza, retencję wody, krajobraz, odpoczynek, cień, estetykę i komfort życia.

Gmina może odpowiadać za zieleń gminną i zadrzewienia na terenach, które są w jej zarządzie albo należą do gminy. Sprawy zieleni są jednak często bardziej złożone, bo teren może należeć do gminy, powiatu, województwa, Skarbu Państwa, osoby prywatnej, wspólnoty, spółdzielni, zarządcy drogi albo innego podmiotu.

Dlatego przy problemach z zielenią warto ustalić:

czyj jest teren,

czy drzewo rośnie w pasie drogowym,

czy teren należy do gminy,

czy chodzi o park, skwer, las, wspólnotę, spółdzielnię czy działkę prywatną,

czy sprawa dotyczy pielęgnacji, wycinki, nasadzeń, zagrożenia bezpieczeństwa czy ochrony przyrody.

Wycinka drzew

Wycinka drzew jest jednym z częstych tematów lokalnych dyskusji.

Mieszkańcy pytają, dlaczego wycięto drzewa, kto wydał zgodę, czy można było je zachować, czy będą nasadzenia zastępcze i czy wycinka była legalna.

W praktyce trzeba odróżnić kilka sytuacji:

drzewo na terenie prywatnym,

drzewo na terenie gminnym,

drzewo w pasie drogowym,

drzewo zagrażające bezpieczeństwu,

drzewo chore lub martwe,

wycinka związana z inwestycją,

pielęgnacja drzew,

samowolna wycinka.

Nie każda wycinka jest nielegalna, ale też nie każda powinna być uznawana za oczywistą. Dobra komunikacja w tej sprawie jest bardzo ważna, bo mieszkańcy często odbierają drzewa jako część wspólnej przestrzeni.

Woda, deszcz i lokalne podtopienia

Ochrona środowiska to także gospodarka wodna i retencja.

W ostatnich latach coraz większe znaczenie mają gwałtowne opady, lokalne podtopienia, susza, uszczelnianie powierzchni, brak rowów, zbyt szybkie odprowadzanie wody i zabudowa terenów, które wcześniej chłonęły wodę.

Gmina może mieć znaczenie przy:

kanalizacji deszczowej, jeśli ją posiada,

rowach i odwodnieniu należącym do gminy,

utrzymaniu terenów zielonych,

planowaniu przestrzennym,

ograniczaniu nadmiernego betonowania,

wspieraniu małej retencji,

edukacji mieszkańców,

zagospodarowaniu wód opadowych na terenach publicznych.

Rządowy portal edukacji ekologicznej wskazuje racjonalną gospodarkę wodami opadowymi jako jeden z przykładów działań samorządów na rzecz ochrony klimatu i środowiska. (Gov.pl)

Hałas

Hałas również jest elementem ochrony środowiska.

Może pochodzić z:

dróg,

linii kolejowych,

zakładów przemysłowych,

magazynów,

imprez,

lokali usługowych,

urządzeń technicznych,

budów,

ruchu ciężarowego.

W sprawach hałasu właściwość instytucji zależy od źródła problemu. Inaczej wygląda sprawa hałasu z drogi, inaczej z zakładu, inaczej z lokalu, inaczej z imprezy albo budowy.

Czasem właściwa może być gmina, czasem powiat, czasem WIOŚ, policja, zarządca drogi, nadzór budowlany albo inna instytucja.

Dlatego w zgłoszeniu warto jasno opisać źródło hałasu, miejsce, godziny występowania i skalę problemu.

Dzikie wysypiska i porzucone odpady

Dzikie wysypiska to jeden z najbardziej widocznych problemów środowiskowych w lokalnych społecznościach.

Mogą pojawiać się:

w lasach,

przy drogach,

na polach,

przy rowach,

na terenach zielonych,

w opuszczonych miejscach,

przy altanach śmietnikowych,

na prywatnych działkach.

Zgłoszenie dzikiego wysypiska powinno zawierać:

dokładną lokalizację,

zdjęcia,

opis rodzaju odpadów,

informację, czy odpady mogą być niebezpieczne,

czy widać dane pozwalające ustalić sprawcę,

czy teren jest publiczny, prywatny, leśny, drogowy albo inny, jeśli wiadomo.

Nie zawsze gmina może natychmiast usunąć odpady, szczególnie jeśli teren jest prywatny albo sprawa wymaga ustalenia właściciela. Mimo to zgłoszenie do gminy jest często dobrym pierwszym krokiem.

Spalanie odpadów i uciążliwe dymienie

Spalanie odpadów w piecach jest poważnym problemem lokalnym.

Mieszkańcy często zgłaszają:

gryzący dym,

czarny dym z komina,

podejrzenie spalania śmieci,

uciążliwy zapach plastiku,

zadymienie całej ulicy,

powtarzające się problemy zimą.

W takich sprawach gmina, straż miejska lub gminna, jeśli działa, albo inne uprawnione organy mogą podejmować czynności kontrolne w zakresie swoich kompetencji. W przypadku poważniejszych naruszeń lub instalacji przemysłowych właściwa może być Inspekcja Ochrony Środowiska.

GIOŚ wskazuje, że Inspekcja Ochrony Środowiska kontroluje przestrzeganie przepisów i decyzji dotyczących m.in. warunków korzystania ze środowiska, emisji, eksploatacji instalacji i urządzeń chroniących środowisko. (Gov.pl)

Rola powiatu w ochronie środowiska

Powiat nie zastępuje gminy w codziennych sprawach porządkowych, ale ma własne zadania środowiskowe.

Może mieć znaczenie m.in. przy:

ochronie środowiska i przyrody w zakresie ponadgminnym,

administracji architektoniczno-budowlanej,

geodezji i gospodarce nieruchomościami,

wybranych pozwoleniach i decyzjach środowiskowych lub emisyjnych, zależnie od rodzaju sprawy,

hałasie,

gospodarce wodnej w określonym zakresie,

nadzorze nad niektórymi działaniami przedsiębiorców,

drogach powiatowych i zieleni w pasie drogowym,

edukacji i programach o zasięgu powiatowym.

Ustawa o samorządzie powiatowym wskazuje, że powiat wykonuje zadania publiczne o charakterze ponadgminnym m.in. w zakresie ochrony środowiska i przyrody, gospodarki wodnej, rolnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego. (ISAP Sejm)

Dla mieszkańca oznacza to, że jeśli sprawa wykracza poza jedną gminę albo dotyczy kompetencji powiatowych, właściwym adresem może być starostwo powiatowe.

Rola województwa w ochronie środowiska

Województwo działa w skali regionalnej.

Jego rola może dotyczyć m.in.:

programów ochrony powietrza,

uchwał antysmogowych,

regionalnych dokumentów środowiskowych,

ochrony środowiska w strategii rozwoju województwa,

gospodarki odpadami w skali województwa,

programów finansowanych ze środków europejskich,

współpracy z gminami i powiatami,

ochrony krajobrazu i przyrody w wymiarze regionalnym.

To województwo jest tym szczeblem, na którym zapadają niektóre decyzje wpływające później na obowiązki gmin i mieszkańców, np. w sprawie uchwał antysmogowych albo programów ochrony powietrza.

Rola WIOŚ i GIOŚ

Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska i Główny Inspektorat Ochrony Środowiska nie są jednostkami samorządu. To część inspekcji ochrony środowiska.

Ich rola jest szczególnie ważna przy kontrolach podmiotów korzystających ze środowiska, emisjach, instalacjach, odpadach, poważnych awariach i naruszeniach przepisów środowiskowych.

Dla mieszkańca ważne jest to, że nie każda sprawa środowiskowa powinna trafiać od razu do WIOŚ. Drobne sprawy lokalne, np. dzikie wysypisko przy drodze gminnej, problem z odpadami komunalnymi czy lokalne zgłoszenie dotyczące porządku, często zaczynają się od gminy.

Ale przy poważniejszych naruszeniach, działalności przedsiębiorców, zanieczyszczeniach, emisjach przemysłowych albo poważnych awariach właściwa może być inspekcja ochrony środowiska. GIOŚ wskazuje, że kontrole obejmują m.in. przestrzeganie warunków pozwoleń, emisji, eksploatacji instalacji i postępowania z odpadami. (Gov.pl)

Ochrona środowiska a planowanie przestrzenne

Planowanie przestrzenne ma ogromny wpływ na środowisko.

To, gdzie gmina dopuszcza zabudowę, drogi, usługi, produkcję, magazyny, tereny zielone, zbiorniki wodne i infrastrukturę, wpływa na jakość życia mieszkańców przez wiele lat.

Złe planowanie może prowadzić do:

nadmiernego betonowania,

wycinki zieleni,

podtopień,

rozproszonej zabudowy,

większego ruchu samochodowego,

konfliktów z terenami przemysłowymi,

utrudnionego rozwoju transportu publicznego,

utraty terenów przyrodniczych,

większych kosztów infrastruktury.

Dobre planowanie może wspierać ochronę zieleni, retencję wody, rozwój terenów rekreacyjnych, mniejszy hałas i lepsze warunki życia.

Ochrona środowiska a gospodarka odpadami

Gospodarka odpadami jest jednym z najbardziej widocznych elementów ochrony środowiska.

Gmina organizuje system odbioru odpadów komunalnych, PSZOK, segregację, harmonogramy i edukację mieszkańców. Ale mieszkańcy również mają wpływ na system przez:

segregację,

ograniczanie ilości odpadów,

oddawanie elektrośmieci do właściwych punktów,

niewyrzucanie odpadów do lasu,

korzystanie z PSZOK-u,

zgłaszanie dzikich wysypisk,

oddawanie tekstyliów i odzieży w wyznaczonych miejscach,

korzystanie z systemu kaucyjnego, jeśli dotyczy danego opakowania.

Ochrona środowiska zaczyna się więc również przy domowym koszu na odpady.

Edukacja ekologiczna

Edukacja ekologiczna jest bardzo ważna, bo wiele problemów wynika nie tylko ze złej woli, ale też z braku wiedzy.

Mieszkańcy czasem nie wiedzą:

czego nie wolno spalać w piecu,

gdzie oddać elektrośmieci,

jak segregować odpady,

co zrobić ze starymi ubraniami,

jak działa PSZOK,

dlaczego nie wolno zasypywać rowów,

dlaczego drzewa są ważne,

jak ograniczać zużycie wody,

jak zgłosić dzikie wysypisko,

czym jest uchwała antysmogowa,

gdzie szukać dotacji do wymiany źródła ciepła.

Gmina, szkoły, biblioteki, domy kultury, organizacje społeczne i lokalne grupy mogą wspólnie przekazywać te informacje mieszkańcom.

Mieszkańcy jako część systemu ochrony środowiska

Ochrona środowiska nie działa bez mieszkańców.

Mieszkańcy mogą:

segregować odpady,

nie spalać odpadów,

wymieniać stare źródła ciepła,

oszczędzać wodę,

zgłaszać dzikie wysypiska,

dbać o zieleń,

brać udział w konsultacjach,

zgłaszać uciążliwości,

korzystać z programów dotacyjnych,

unikać zaśmiecania terenów wspólnych,

brać udział w akcjach sprzątania,

informować sąsiadów o ważnych zasadach.

Samorząd może tworzyć system, ale codzienne zachowania mieszkańców decydują o tym, czy ten system działa.

Jak zgłosić problem środowiskowy?

Dobre zgłoszenie powinno być konkretne.

Warto podać:

dokładną lokalizację,

opis problemu,

zdjęcia lub nagrania, jeśli są pomocne,

datę i godzinę zdarzenia,

czy problem się powtarza,

czy występuje zagrożenie zdrowia lub życia,

czy sprawa dotyczy odpadów, dymu, hałasu, wody, zieleni, wycinki, zapachu czy innego zjawiska,

czy wiadomo, kto może być właścicielem terenu albo źródłem problemu,

dane kontaktowe, jeśli urząd ma odpowiedzieć.

Przykład dobrego zgłoszenia:

„W miejscowości X, przy drodze prowadzącej do lasu za posesją nr 15, pojawiły się porzucone odpady budowlane i opony. Dołączam zdjęcia oraz pinezkę lokalizacji. Proszę o sprawdzenie właściciela terenu i przekazanie sprawy do właściwej jednostki.”

Takie zgłoszenie jest skuteczniejsze niż ogólny wpis: „wszędzie śmieci, nikt nic nie robi”.

Gdzie zgłosić konkretną sprawę?

To zależy od problemu.

Dzikie wysypisko — często warto zacząć od gminy, ale znaczenie może mieć właściciel terenu.

Spalanie śmieci w piecu — gmina, straż miejska/gminna, jeśli działa, albo inne uprawnione organy.

Uciążliwy zakład przemysłowy — zależnie od sprawy: gmina, powiat, WIOŚ albo inna instytucja.

Hałas z drogi — zarządca drogi, czasem samorząd właściwego szczebla.

Hałas z lokalu lub imprezy — gmina, policja albo inne właściwe służby, zależnie od sytuacji.

Wycinka drzew — gmina lub inny właściwy organ, zależnie od terenu i rodzaju sprawy.

Zanieczyszczenie wody — zależnie od rodzaju zanieczyszczenia: gmina, Wody Polskie, WIOŚ, policja albo inne służby.

Problem z odpadami komunalnymi — gmina lub firma obsługująca system na zlecenie gminy.

Stare źródło ciepła i dotacje — gmina, jeśli prowadzi punkt informacyjny, WFOŚiGW albo program właściwy dla danej dotacji.

Czego gmina nie może zrobić samodzielnie?

Gmina ma wiele zadań środowiskowych, ale nie może zrobić wszystkiego.

Nie może samodzielnie zmienić uchwały antysmogowej, jeżeli uchwałę przyjął sejmik województwa.

Nie może dowolnie wejść na każdy prywatny teren bez podstawy prawnej.

Nie zawsze może usunąć odpady z prywatnej działki bez ustalenia właściciela i odpowiedniej procedury.

Nie zastępuje Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w kontrolach instalacji przemysłowych.

Nie odpowiada za każdą rzekę, ciek, drogę, las albo teren, który znajduje się na obszarze gminy.

Nie zawsze może natychmiast rozwiązać problem hałasu, zapachu albo zanieczyszczeń, jeśli sprawa wymaga pomiarów, decyzji, kontroli albo udziału innych instytucji.

Dlatego w ochronie środowiska bardzo ważne jest ustalenie właściwości.

Najczęstsze nieporozumienia

W ochronie środowiska często powtarzają się podobne błędy.

„Gmina odpowiada za wszystko, co jest na jej terenie.”
Nie zawsze. Teren może należeć do innego właściciela, a sprawa może należeć do powiatu, województwa, WIOŚ, Wód Polskich, zarządcy drogi albo innej instytucji.

„Jak ktoś dymi z komina, to na pewno pali śmieci.”
Nie zawsze. Dym może wynikać z rodzaju paliwa, pieca, rozpalania albo warunków pogodowych. Podejrzenia trzeba zgłaszać, ale nie warto publicznie przesądzać winy bez kontroli.

„Drzewo rośnie przy drodze, więc gmina może je od razu wyciąć albo uratować.”
Nie zawsze. Trzeba ustalić zarządcę terenu i podstawę działania.

„Dzikie wysypisko powinno zniknąć następnego dnia.”
Czasem tak, ale często trzeba ustalić właściciela terenu, rodzaj odpadów i procedurę.

„Ochrona środowiska to tylko zakazy.”
Nie. To także dotacje, edukacja, nasadzenia, retencja, czysta przestrzeń, zdrowie i lepsza jakość życia.

Informowanie mieszkańców

W ochronie środowiska informacja jest kluczowa.

Mieszkańcy powinni wiedzieć:

jak segregować odpady,

gdzie jest PSZOK,

jak zgłosić dzikie wysypisko,

jakie obowiązują zasady ogrzewania,

czy w gminie działa punkt programu „Czyste Powietrze”,

do kiedy trzeba wymienić stare źródło ciepła,

jak zgłosić spalanie odpadów,

gdzie sprawdzić jakość powietrza,

jakie są zasady wycinki drzew,

gdzie zgłaszać problemy z hałasem, wodą albo odpadami.

Sama publikacja informacji w BIP lub na stronie urzędu nie zawsze wystarcza. Ważne jest, czy mieszkańcy rzeczywiście tę informację zobaczą i zrozumieją.

Lokalne grupy jako wsparcie ochrony środowiska

Lokalne grupy mieszkańców mogą bardzo pomagać w sprawach środowiskowych.

Mogą służyć do:

informowania o harmonogramach odbioru odpadów,

przypominania o PSZOK-u,

zgłaszania dzikich wysypisk,

informowania o akcjach sprzątania,

promowania nasadzeń i ochrony zieleni,

przekazywania komunikatów o smogu,

informowania o dotacjach do wymiany pieców,

przypominania o zasadach segregacji,

nagłaśniania konsultacji dotyczących planowania przestrzennego,

wskazywania mieszkańcom właściwych instytucji.

Grupa nie zastępuje urzędu ani kontroli środowiskowej, ale może przyspieszyć obieg informacji i pomóc uporządkować lokalne zgłoszenia.

Ochrona środowiska jako wspólna odpowiedzialność

Ochrona środowiska działa tylko wtedy, gdy współpracują różne strony.

Gmina organizuje wiele działań lokalnych, prowadzi edukację, gospodarkę odpadami, zieleń, lokalne programy i część kontroli.

Powiat wykonuje zadania ponadgminne i część spraw środowiskowych wynikających z przepisów.

Województwo przyjmuje programy regionalne, uchwały antysmogowe i działania o szerszym zasięgu.

Administracja rządowa i inspekcje prowadzą nadzór i kontrole w określonych obszarach.

Mieszkańcy przez codzienne działania wpływają na śmieci, powietrze, wodę, zieleń i porządek.

Przedsiębiorcy mają obowiązek prowadzić działalność zgodnie z przepisami środowiskowymi.

Bez tej współpracy nawet najlepsze przepisy nie wystarczą.

Podsumowanie

Ochrona środowiska jest jednym z najważniejszych zadań publicznych, bo wpływa na zdrowie, bezpieczeństwo i jakość życia mieszkańców.

Gmina zajmuje się najbliższymi sprawami: odpadami komunalnymi, zielenią gminną, czystością, lokalną edukacją ekologiczną, częścią kontroli, zgłoszeniami mieszkańców, programami dotyczącymi powietrza i informowaniem o zasadach.

Powiat ma znaczenie przy sprawach ponadgminnych, części decyzji i działań środowiskowych, drogach powiatowych, hałasie, geodezji, gospodarce wodnej i ochronie przyrody w zakresie swoich kompetencji.

Województwo działa regionalnie: przyjmuje programy ochrony powietrza, uchwały antysmogowe, dokumenty środowiskowe i programy dotyczące całego regionu.

Inspekcja Ochrony Środowiska kontroluje przestrzeganie przepisów przez podmioty korzystające ze środowiska, emisje, instalacje, odpady i poważniejsze naruszenia środowiskowe.

Mieszkańcy mają realny wpływ przez segregację, ogrzewanie domów, zgłaszanie problemów, udział w konsultacjach, dbanie o zieleń i reagowanie na zaśmiecanie.

Ochrona środowiska nie jest abstrakcyjnym hasłem. To codzienne decyzje, lokalne zgłoszenia, czyste powietrze, mniej odpadów, więcej zieleni, lepsza retencja wody i bardziej uporządkowana przestrzeń wspólna.

Źródła merytoryczne

Podstawą merytoryczną artykułu są przepisy ustawy o samorządzie gminnym, ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, informacje Ministerstwa Klimatu i Środowiska dotyczące programów ochrony powietrza i uchwał antysmogowych, informacje o CEEB, programie „Czyste Powietrze” oraz informacje Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska dotyczące kontroli przestrzegania przepisów środowiskowych. (ISAP Sejm)

W lokalnych grupach często pojawiają się sprawy dotyczące smogu, spalania odpadów, dzikich wysypisk, wycinki drzew, śmieci, hałasu, zieleni, podtopień, jakości powietrza, dotacji do wymiany pieców i lokalnych problemów środowiskowych.

Nie zawsze jednak wiadomo, jaka jest rola gminy, powiatu, województwa, WIOŚ, właścicieli nieruchomości i samych mieszkańców.

W cyklu PL-MEDIA „Samorząd po ludzku” wyjaśniamy przystępnym językiem, jak działa samorząd i za co odpowiadają poszczególne instytucje.