Reakcja społeczna mieszkańców

Po publikacji materiałów w 45 lokalnych grupach społecznościowych mieszkańcy aktywnie włączyli się w dyskusję, wskazując możliwe przyczyny problemu oraz proponując rozwiązania.

W wypowiedziach wielokrotnie powtarzały się te same wątki, co pozwala traktować je jako powtarzalny sygnał społeczny, a nie pojedyncze opinie.

Poniżej przedstawiono wybrane wypowiedzi mieszkańców:

Wnioski z wypowiedzi mieszkańców

Analiza wypowiedzi wskazuje na kilka najczęściej powtarzających się przyczyn problemu:

• ograniczenia w przyjmowaniu odpadów w punktach PSZOK
• limity ilościowe utrudniające legalne pozbywanie się odpadów
• brak możliwości oddania części odpadów (np. budowlanych, wielkogabarytowych)
• niewystarczające kary i trudności w egzekwowaniu przepisów

W ocenie mieszkańców obecny system w wielu przypadkach nie zapewnia realnej alternatywy dla nielegalnego pozbywania się odpadów.

Działania podjęte w ramach inicjatywy

W ramach prowadzonych działań informacyjnych:

• opublikowano materiały w 45 lokalnych grupach społecznościowych
• zainicjowano dyskusję społeczną dotyczącą problemu
• zebrano i przeanalizowano opinie mieszkańców

Dodatkowo podjęto działania mające na celu przekazanie zebranych wniosków do instytucji uczestniczących w procesie legislacyjnym.

Konsultacje i przekazanie stanowiska

W związku z trwającymi konsultacjami projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody (UD233), przygotowano i przekazano stanowisko opisujące skalę problemu oraz możliwe kierunki zmian.

Wiadomości zostały skierowane do organizacji społecznych oraz instytucji uczestniczących w procesie opiniowania projektu.

Treść przekazanego stanowiska:

Dzień dobry,

piszę do Państwa w związku z zaproszeniem do przedstawienia stanowiska do projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw (UD233), które 23 marca zostało skierowane do Państwa przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

Jest to bardzo istotny projekt, ponieważ może realnie ograniczyć wiele zjawisk, które obecnie prowadzą do degradacji terenów zielonych w Polsce.

Od ponad 15 lat zajmuję się tworzeniem i moderowaniem lokalnych społeczności internetowych. Wraz z zespołem moderatorów prowadzę 45 gminnych grup społecznościowych obejmujących obszar 12 powiatów aglomeracji warszawskiej oraz jej bezpośredniego sąsiedztwa.

W 2025 roku użytkownicy tych grup opublikowali 665 tys. postów, ponad 1 mln komentarzy i blisko 2,5 mln reakcji, a wszystkie treści zostały wyświetlone ponad 144 mln razy. Łączna liczba subskrypcji przekroczyła 900 tys., co przekłada się na setki tysięcy realnych użytkowników. Pozwala mi to obserwować trendy społeczne i problemy lokalne w skali, która rzadko jest dostępna w innych źródłach.

Od około roku, przygotowując comiesięczne podsumowania najpopularniejszych tematów, obserwuję wyraźny wzrost liczby zgłoszeń dotyczących nielegalnego wyrzucania odpadów na terenach zielonych. W marcu problem ten osiągnął szczególnie wysoką skalę – w 13% analizowanych grup był to najczęściej poruszany temat.

Na naszej stronie internetowej opublikowałem galerię 45 screenów przedstawiających przykłady takich zgłoszeń – po jednym z każdej analizowanej gminy. Większość z nich pochodzi z ostatnich 12 miesięcy.

Należy jednak podkreślić, że jest to jedynie niewielki wycinek rzeczywistości. W tych samych grupach mieszkańcy na przestrzeni ostatnich lat opublikowali setki podobnych materiałów. Oznacza to setki nielegalnych wysypisk tylko w analizowanych 45 gminach – przy czym rzeczywista liczba miejsc, w których dochodzi do zaśmiecania, jest z pewnością wielokrotnie większa.

Wszystko wskazuje na to, że skala tego zjawiska systematycznie rośnie, co widać również podczas spacerów po lasach, łąkach i brzegach rzek.

Równolegle obserwujemy narastający problem niszczenia terenów zielonych przez pojazdy mechaniczne, w szczególności quady. Dotyczy to m.in. siedlisk ptaków, rezerwatów przyrody, łąk, lasów, brzegów rzek oraz wałów przeciwpowodziowych. Z naszych obserwacji, a także relacji mieszkańców wynika, że pojazdy te często poruszają się w miejscach objętych zakazami, nierzadko w sposób agresywny, a dodatkowo bez tablic rejestracyjnych, co utrudnia egzekwowanie prawa.

Na podstawie obserwacji własnych oraz opinii społeczności można wskazać kilka głównych przyczyn tych zjawisk:

– niewystarczająco wysokie kary za zaśmiecanie i niszczenie środowiska,
– niewystarczające regulacje i egzekwowanie przepisów dotyczących poruszania się pojazdów mechanicznych po terenach zielonych,
– ograniczenia w systemie odbioru odpadów (np. limity w PSZOK), które w praktyce mogą skłaniać część osób do nielegalnego ich pozbywania się.

Warto również dodać, że w naszych społecznościach zapytaliśmy mieszkańców o przyczyny tego zjawiska. Wśród najczęściej pojawiających się odpowiedzi wskazywano właśnie na ograniczenia w systemie odbioru odpadów.

Dla zobrazowania skali problemu pozwalam sobie przytoczyć kilka przykładowych wypowiedzi mieszkańców:

„PSZOK-i nie przyjmują śmieci – jedna szafa na rok, dwie opony na rok, a co z resztą?”

„Zacznijcie odbierać od mieszkańców – będzie taniej niż szukanie i sprzątanie po lasach.”

„Dlaczego odpady wielkogabarytowe trafiają do lasów zamiast do PSZOK-ów? Może tu jest problem?”

„Gdyby PSZOK-i przyjmowały np. części samochodowe czy odpady remontowe, część tych odpadów trafiłaby tam, gdzie powinna.”

„Najpierw trzeba umożliwić legalne oddanie odpadów – dziś część z nich nie jest przyjmowana albo obowiązują bardzo restrykcyjne limity.”

„Gdyby PSZOK przyjmował wszystkie odpady bez ograniczeń, problem byłby znacznie mniejszy.”

Powyższe wypowiedzi są reprezentatywne dla wielu podobnych opinii, które wskazują na istotny problem systemowy związany z ograniczeniami w odbiorze odpadów.

W tym kontekście pozytywnie oceniam kierunek zmian proponowany w projekcie ustawy, jednak proponowane zwiększenie minimalnej kary za zaśmiecanie z 500 zł do 1000 zł w mojej ocenie jest niewystarczające i nie będzie miało realnego efektu odstraszającego. Skala problemu uzasadnia bardziej zdecydowane działania, w szczególności:

– znaczące podniesienie minimalnych kar za zaśmiecanie (np. do poziomu 5000 zł),
– zaostrzenie przepisów i kar dotyczących niszczenia terenów zielonych przez pojazdy mechaniczne, w tym skuteczniejsze egzekwowanie obowiązku rejestracji pojazdów,
– rozważenie zmian systemowych w gospodarce odpadami, ograniczających powstawanie „szarej strefy” (np. poprzez eliminację restrykcyjnych limitów w punktach selektywnej zbiórki odpadów).

Ministerstwo Klimatu i Środowiska zwróciło się do Państwa o przedstawienie stanowiska w tej sprawie. Celem tej wiadomości jest zwrócenie uwagi na skalę problemu obserwowaną z poziomu społeczności lokalnych oraz przekazanie wniosków wynikających z wieloletniej praktyki.

Będę wdzięczny za uwzględnienie tych obserwacji w Państwa analizach i rekomendacjach.

Z poważaniem
Tomasz Luberek
PL-MEDIA